Aukin framlög til Íslands

Stærsta framlagið sem veitt var úr Norræna menningarsjóðnum á fyrri helmingi formennskuárs Íslands rann til Stofnunar Vigdísar Finnbogadóttur sem hlaut 4,4 milljóna króna framlag vegna framkvæmda norrænna tungumála- og bókmenntadaga.

Framlögin sem veitt hafa verið vegna umsókna frá Íslandi á fyrri helmingi ársins nema alls um 1,4 millj. DKK eða rúmlega 16 milljónir íslenskra króna. Það er meira en framlög til íslenskra verkefna voru allt árið í fyrra.

Af  22 umsóknum frá Íslandi hlutu 15 framlag. Meðal styrkveitinganna 15 má nefna 1,7 milljón króna framlag til Smekkleysu og sýningar þeirra ”Humar eða frægð – Smekkleysa í 20 ár" sem fram fer á Norðurbryggju í Kaupmannahöfn. Ennfremur hefur stúlknakór Akureyrarkirkju hlotið 350.000 króna framlag vegna tónleikaferðar kórsins til Svíþjóðar og Finnlands. Enn eitt dæmi er Ungmennafélag Íslands sem hlotið hefur 820.000 króna framlag vegna vestnorrænna leikhúsdaga á Grænlandi.

Ísland tók við formennsku í Norræna menningarsjóðnum um síðustu áramót. Formaður sjóðsins er Rannveig Guðmundsdóttir alþingismaður og varaformaður Þorsteinn Gunnarsson arkitekt.

Á fyrri helmingi ársins hefur sjóðurinn breytt reglum sínum þannig að nú er heimilt að styrkja tvíhliða verkefni ef tilgangur þeirra er að efla menningartengslin milli Norðurlanda í austri og vestri, t.d. milli Íslands og eins  hinna 4 Norðurlandanna. Það hefur ekki verið hægt áður þar sem meginregla sjóðsins hefur verið að minnst þrjú lönd ættu að taka þátt. Þetta nýja skipulag öðlaðist gildi árið 2004 og sjóðurinn vill einnig með þessu gera sitt til að vekja athygli á 60 ára lýðveldisafmæli Íslands.

Norræni menningarsjóðurinn var stofnaður árið 1966 og megintilgangur sjóðsins er að veita framlög til verkefna á sviði menningarmála. Einstaklingar og félög og stofnanir geta sótt um framlög. Í væntanlegri skýrslu fyrir árið 2003 kemur fram að árið á undan hafi borist alls 750 umsóknir og að 260 hafi verið svarað með framlögum að fjárhæð alls um 305 milljónir íslenskra króna. Fjöldi umsókna frá Íslandi var 35 og af þeim var 14 svarað með framlögum að fjárhæð alls 14,5 milljónir íslenskra króna.

Meiri fróðleikur um sjóðinn:

Rannveig Guðmundsdóttir á  sæti í forsætisnefnd Norðurlandaráð og er kjörin í stjórn menningarsjóðsins af ráðinu. Hvert land er með formennsku í 2 ár og Ísland tók við um síðustu áramót.

Norðurlandaráð hefur staðið vörð um sjóðinn og lítur á hann sem eitt mikilvægasta tækið til að styðja við og styrkja norræna menningu Menningarmálin vega þyngst í norræna samstarfinu bæði hvað varðar umfang og fjárlög. Segja má að á liðnum árum hafi rík áhersla  verið  á norræn tungumál, börn og unglinga og gagnkvæm menningarsamskipti og hafa þessar áherslur endurspeglast í störfum Norræna menningarsjóðsins.

Fyrir utan hefðbundnar styrkveitingar til alhliða menningarverkefna hefur sjóðurinn haft frumkvæði að menningarverkefnum.

Ástæða er til að vekja athygli á þremur stórum verkefnum sem menningarsjóðurinn hefur haft frumkvæði að.

Í fyrsta lagi stóð sjóðurinn fyrir umfangsmiklu rannsóknarverkefni undir fyrirsögninni Norræn menningarpólitík á breytingaskeiði ( Nordisk kulturpolitik under forandring) og náði rannsóknin til tímabilsins 1945 til 2000. Um 60 vísindamenn komu að rannsókninni og henni var fylgt eftir með ráðstefnuröð í öllum löndunum. Rætt er um að fylgja þessu stórverkefni eftir með ráðstefnu í haust um "Hvernig á að fjármagna menningu framtíðarinnar" Hur skal fremtidens kultur finansieres?

Í gangi er stór vísindaleg tungumálarannsókn sem háskólinn í Lundi í Svíþjóð vinnur að beiðni sjóðsins.  Alls taka um  1.200 unglingar alls staðar að á Norðurlöndum þátt í þessari rannsókn. Af þeim eru 50 úr Reykjavík og 25 frá Akureyri. Gerð verður grein fyrir niðurstöðum þessarar rannsóknar á ráðstefnu í Kaupmannahöfn um miðjan janúarmánuð 2005.

Norræna sýning ársins er sérstakt verkefni sem veitt hefur verið framlagi til í fyrsta sinn. Söfn á Norðurlöndum geta sótt um sérstakt framlag til að setja upp alveg einstakar sýningar sem eiga að hafa alhliða höfðun og slík sýning verði sýnd a.m.k. í tveimur Norðurlandanna. Fjárveiting getur orðið allt að 3 milljónum DKR.

Í norræna samstarfinu hefur á liðnum árum verið höfð uppi gagnrýni af hálfu Íslendinga um að áherslan hafi legið allt of mikið á grannríkin í austri. Nú er sérstök áhersla lögð á Vestur  Norðurlönd í Norðurlandaráði og ekki síst í formenskutíð Íslands á yfirstandandi ári í ráðherraráðinu. Þessi áhersla nær jafnframt til menningarsjóðsins sem hefur nú heimilað styrkveitingar til tvíhliða verkefna milli vesturs og austurs innan Norðurlandanna.

Miklu skiptir að sjóðurinn hefur tekið upp rafrænar afgreiðslur umsókna að 100 þúsund DKR og með því fjölgað umsóknartímabilum í 6 og hefur þetta jafnframt aukið hlutdeild minni verkefna í framlögum sjóðsins.