|
Leonardo
DaVinci fæddist skammt frá Flórens 1452.
Hann var lausaleiksbarn og ólst upp hjá föðurfólki
sínu án nokkurs sambands við móður
sína. Þessar aðstæður eru m.a. taldar
hafa gert honum kleift að læra til listamanns.
Hann var kominn í nám
til meistara um 1466 og fljótt kom snilld hans í
ljós. Hann var strax tekinn í hóp listamanna,
gerir myndir sem bera vott um hæfileika hans og var falið
að vinna ýmis vandasöm verkefni. En hann ætlaði
sér meiri frama og fljótt fóru að koma
fram ýmsar nýungar í myndum hans sem áttu
eftir að gjörbreyta viðhorfum í myndlist og
leggja grunn að hinni háklassísku myndgerð
Endurreisnar.
Eldri myndir ítalskra málara
eru byggðar upp með tilliti til litstyrks og þegar
þurfti að gefa ákveðnu formi þrívídd
eða skugga, var það gert með því
að dekkja sjálfan litinn, þannig varð ekki
samræmi í litunum innbyrðis því
dökkblár skuggi er t.d. dekkri en dökkrauður
skuggi. Leonardo hafði hins vegar komist að þeirri
niðurstöðu að ljós og skuggar voru sérstök
fyrirbæri óháð litum, sem samkvæmt
náttúrulegum lögmálum ættu að
dreifast jafnt yfir myndflöginn allan.
Hann gerði sér líka
grein fyrir því að ekki er nóg að
draga fram dramatískt inntak mynda með ljósdreifingunni
einni, heldur skipti meginmáli hvernig fólki var
raðað niður á myndflötinn. Með því
að koma aðalpersónunum fyrir nálægt
miðju, láta þær mynda pýramída
með stellingum sínum, handahreyfingum eða augngotum,
hat málarinn tryggt að athygli áhorfandans beindist
að þeim um leið. Þannig varð hin trausta
myndbygging Endurreisnar til. Manneskjur virðast nú
sitja í raunverulegu rými innvafðar raunverulegri
birtu.
Í næstu tvo áratugi
starfar Leonardo í Milano í þjónustu
höfðingja sem var bæði grimmur og spilltur,
en veitti honum þó vinnufrið og allt annað
sem þurfti til sköpunar og rannsókna.
Um aldamótin 1500 er Leonardo
svo aftur kominn til heimaborgar sinnar og hefst þá
annað Flórens-tímabilið í list hans
sem stendur til 1508. Hann fékk ýmis stór
verkefni og var með mörg járn í eldinum.
Meðan hertogar og kóngar gengu á eftir honum
og báðu hann um myndir og teikningar, þá
tók hann það upp hjá sjálfum sér
að mála unga eiginkonu kaupmanns í borginni,
Monu Lísu (1503 - 1505). Ekki er vitað um ástæðuna
en kanski hefur hann séð í andliti hennar snert
þeirrar dulúðar sem hann sóttist eftir
að tílka í málverkum sínum. Portretmyndir
voru ekki nýung á Ítalíu en Leonardo
gæddi þær nýrri sálarlegri vídd
með svipbrigðum - brosinu fræga - sýndi hendur
fyrirsætunnar og kom fyrir dularfullu landslagi í
bakgrunni, sem endurspeglar innra líf hennar. Sjálft
brosið er þáttur í margræðni
þess.
Mestur tími Leonardos virðist
hafa farið í alls konar rannsóknarstörf,
t.d. á vinnumélum, blómum, líkamsstellingum,
fuglum o.m.fl. og bera ótal skissur vott um þá
vinnu. Þrátt fyrir góða aðstöðu
virðist hann ekki hafa gert mikinn fjölda myndlistaverka,
því aðeins hafa varðveist eftir hann 15 -
18 verk. Hann lést árið 1519.
Margir hafa gert sér það
til dundurs að breyta á ýmsan máta bakgrunni
og fleiru í myndinni af Monu Lísu og eru hér
dæmi um það.
|