Altamira hellir:
Altamira-hellir í Cantabríufjöllum á Norður Spáni fannst fyrir tilviljun árið 1879 þegar aðalsmaður og dóttir hans leituðu skjóls í hellisskúta sem veiðimenn höfðu stundum notað sem afdrep. Hún reikaði smám saman innar í hellinn og kom þá að stórum helli þar sem allt loftið var þakið stórum dýramyndum. Þar voru bísonuxar, villisvín, hreindýr, úlfar og hestar - í rauðum, brúnum, svörtum og jarðgulum litum.

Aðal einkenni málverkanna í Altamira er fyrst og fremst það að þau eru ekki útlínumyndir heldur litfyllingar þar sem form dýranna eru mótuð með hægum og örfínum litbrigðum úr dökkum lit í ljósan og öfugt, stundum þannig að liturinn fellur saman við bergið svo ekki er hægt að greina útlínur.

Þetta er af mörgum talin þroskuð list sem hljóti að eiga sér langa sögu að baki. Sjá má sums staðar að oft hefur verið málað yfir myndirnar í hellinum og þær því taldar spanna yfir aldir eða jafnvel árþúsundir. Nú er orðið ljóst að þetta mótunareinkenni er stílmark ákveðins tímabils, þ.e. lokaskeiðs Magdalein-tímans, þegar síðasta ísöldin var loks að lina tök sín og hýtt hlýunarskeið að byrja.

Lascaux-hellarnir:
Í árdalnum upp frá Bordeaux fundu ungir drengir stóran helli hinn 12. september 1940. Í forvitni sinni fóru þeir niður í myrkrið og þegar þeir kveiktu eld var hellisloftið allt málað litríkum myndum, sumum risastórum - og hellirinn var ekki einn, heldur heilt kerfi hellna samtengt af mjóum göngum.

Ljóst er að myndirnar í Lascaux-hellunum spanna yfir mjög langt tímabil, jafnvel yngstu myndirnar eru eldri en þær í Altamira. Þær ná langt aftur í það skeið ísaldar sem nefnt er Aurignac, eða 18 til 30 þúsund árum f.Kr. Málverkin skiptast greinilega í tímabil. Elst málverk með mjög ákveðinni útlínuteikningu en lítilli sem engri flaafyllingu, og er teikningin meistaraleg - dýrin ekki nein dauð tákn heldur lifandi skipnur. Engu er líkara en málairnn hafi þekkt skapferliseinkenni hvers dýrs. Á næstu stigum tekur við litfylling flatarins, en yngstar virðast þær vera sem eru með fínlegri blæbrigðum og er þá farið að nálgast mjög stíl Magdalein-tímans og Altamiranyndanna.

Í málverkum Lascauxöhellanna koma fyrir ýmis tákn og eru tvö þeirra algengust. Annað virðist vera stutt kastspjót sem beinist að dýrunum en hitt er eins konar grind, oftast fyrir framan dýrið, sem tilgáta er um að sé gildra gerð úr mjóum greinum sem lögð hefur verið yfir gjótur. Vipnið virðist ekki ólíkt því sem tíðkaðist í lok Magdaleintímabilsins.

Mikið er um hreindýr í Lascauxöhellunum, sem hefur orðið mönnum nokkurt umhugsunarefni því síðasta skeið Aurignac-tímans hefur jafnan verið kallað hreindýraöldin.

Aðferð og tilgangur hellamálverkanna:
Aðferð:
Mikla hugkvæmni hefur þurft til að vinna liti úr jarðveginum og blanda hæfilega með fitu. Stundum virðast þeir vera bornir á með áhaldi, tuggðum greinastúfi eða með fingrunum, en miklu oftar hefur verið gerð þunn blanda úr litnum og rfitunni, munnurinn fylltur með henni og henni síðan blásið á bergið í gagn um mjóa beinpípu. Slík litfyllt leggbein hafa víða fundist í máluðum hellum, enda aðferðin alþekkt meðal náttúruþjóða svo sem með frumbyggjum Ástralíu allt fram á þessa öld.

Tilgangur:
Í hvaða tilgangi voru þessau dýramyndir málaðar á veggi hellanna, máttugar og litríkar? Af leifum á gólfi þeirra sést að þessir hellar hafa aldrei verið fastir íverustaðir manna. Aðeins nokkur dýrabein hafa fundist þar og oft hin sömu, sem bendir til einhvers konar fórnarhátíða. Margt virðist benda til þess að menn, jafnvel ættbálkar, hafi safnast saman við upphaf og endi veiðitímans og framið töfratrúarlegar athafnir sem verið hafi nátengdar málverkunum sem þöktu loft og veggi. Hver var þá hlutur myndanna í atrúnaði þessa fólks? Þær virðast ekki gerðar til skemmtunar þó athöfnin sjálf hafi eflaust verið það, heldur virðast þau sprottin af trúarlegri nauðsyn.