|
Í lok fyrri heimsstyrjaldar
var, fyrir forgöngu Theo van Doesburg, stofnað tímaritið
De Stijl, sem tjáningamiðill hreyfingar sem með
tímanum fékk svo sama nafn - De Stijl.
Þetta gerðist þegar
styrjöld geisaði og hópnum, sem saman stóð
af arkitektum og listamönnunm, ofbauð tortímingin
og velti fyrir sér hvaða breytingar þyrftu að
verða í hugsun manna til að hið góða
næði yfirhöndinni. Hún yrði að koma
innanfrá - í nýjum viðhorfum og hugarfari.
Því væri það hlutverk De Stijl að
laga manninn að andlegri hreinsun látlauss einfaldleika,
þar sem sannleiki og fegurð kæmi fram í
frumgildum sínum, beinum línum og hrinum litum.
Í verkum
De Stijl manna ríktu sömu viðhorf hvort
sem um var að ræða byggingar, málverk eða
húsgögn. Húsin áttu að vera í
einföldum formum og nákvæmum skiptingum í
hlutföllum flata, sjósra og dökkra. Allt varð
að vanda sem listaverk væri. Arkitektarnir teiknuðu
sambýlishús, einbýlishús, kaffihús,
allt með sömu vandvirkni, því kjarni þess
sem hreyfingin stefndi að var viðhorfsbreyting manna fyrir
áhrif fagurra og vandaðra hluta. Leturgerðir
lutu sama lögmáli.
Húsin voru alger nýlunda,
andstæða grárra leiguhjallanna sem byggðir
höfðu verið í öllum stórborgum
Evrópu. Félagslegar miðstöðvar voru
byggðar og verslunarhús, allt í tengslum við
íbúðarhúsin. Einfaldur byggingarstíll
gerði þeim kleift að setja húsin saman úr
verksviðjuframleiddum steyptum og stöðluðum einingum.
Þetta var mikil framúrstefna.
En mörg af bestu verkum De
Stijl hópsins náðu ekki lengra en á teikniborðið
og hefur samtíðin ef tilvill ekki talið sig hafa
þörf fyrir svo framsækna listamenn. Það
þurfti því stórhuga menn eða auðuga
og óhrædda við nýjar leiðir, til að
notfæra sér hugmyndir De Stijl.
Til samanburðar við Bauhaus
hönnunina, sem miðaði allt við notagildi hlutarins
er grundvallarmunur á þessum tveim hliðstæðu
hreyfingum. Húsgögn Bauhaus voru miðuð við
þægindi fyrst og fremst auk einfaldleika og framleiðsluhæfni,
en stóll hannaður í anda De Stijl hafði
ekki líkamsþægindi sem aðalmarkmið
(sbr. "Rauði stóllinn" 1915 eftir Gerrit
Rietveld), því þægindi voru ekki aðþeirra
mati nema lítill hluti mannlegra þarfa og stóllinn
var því ekki aðeins fyrir sofandi líkama,
heldur sæti vakandi og hugsandi manns. Þeir höfðu
útlitið ofar öllu öðru en hjá
Bauhaus samræmist notagildi og útlit.
Piet Mondrian var einn af upphafsmönnum
De Stijl-hreyfingarinnar í Hollandi. Í þessari
umbyltingu voru málverk hans einn mesti áhrifavaldurinn
því hann hafði aðhyllst lágréttar
og lóðréttar línur og notaði aðeins
frumlitina að viðbættu svörtu og hvítu.
|